David Cronenberg

Kontrowersyjny kanadyjski reżyser. Jest jednym z najbardziej oryginalnych i inteligentnych twórców, którzy kiedykolwiek tworzyli filmy w tym gatunku. Stanowi źródło inspiracji dla niezliczonej ilości twórców. Miał m.in. ogromny wpływ na obecny kształt japońskiego kina horroru.

David Cronenberg urodził się w 1943 roku w Ontario jako syn dziennikarza i pianistki. Początkowo poszedł w ślady ojca i zajmował się pisarstwem. Podjął studia na Uniwersytecie w Toronto, ale w trakcie ich trwania zwrócił się w kierunku kinematografii. Początkowo kręcił krótkie, eksperymentalne filmy ( "Transfer", 1966 czy "From the Drain", 1969 ). Na szerszym ekranie zadebiutował niskobudżetowym horrorem pt. "Shivers" (1975) o pasożytach zagnieżdżających się w ludziach i zmieniając ich w seksualnych maniaków. Film podzielił krytyków i był wielokrotnie negatywnie oceniany przez środowiska nie związane ściśle z kinem. Nie przeszkodziło to Cronenbergowi nakręcić dwóch kolejnych filmów utrzymanych w podobnym tonie i zbliżonych tematycznie. Chodzi o "Rabid" ("Wściekłość") (1977), trochę słabszy film w dorobku reżysera, bardzo często krytykowany również przez fanów gatunku, w którym główną rolę zagrała królowa filmów porno lat 70-tych Marilyn Chambers oraz "The Brood" ("Pomiot") (1979) o zmutowanych dzieciach z morderczymi skłonnościami, który z kolei jest uznawany jako jeden z najlepszych jakie kanadyjski reżyser kiedykolwiek stworzył. Te trzy wyżej wspomniane filmy tworzą swoistą trylogię, której głównym tematem jest upadek cywilizacyjny, którego skutki oddziaływują na człowieka powodując jego fizyczną a później psychiczną degradację. W 1981 roku powstał kolejny film Kandyjczyka, który okazał się jednym z najważniejszych i najlepszych w jego karierze. Był to "Scanners" ("Scanners") (1981), obraz pamiętany przede wszystkim ze względu na słynną już scenę eksplodującej głowy. Po tym filmie David Cronenberg trafił do Hollywood, gdzie dysponując dużym budżetem zrealizował bardzo udaną adaptację powieści mistrza horroru Stephena Kinga pt. "The Dead Zone" ("Strefa Śmierci") . Film odniósł duży sukces finansowy i potwierdził pozycję kanadyjskiego reżysera jako czołowego twórcy z gatunku horroru i zarazem sprawnego filmowca. Dał też możliwość nakręcenia kolejnego ważnego filmu w karierze reżysera pt. "The Fly" ("Mucha") (1986). Tym razem była przeróbka klasycznej pozycji Kurta Neumana z 1957 roku pod tym samym tytułem, tyle że zrealizowana w charakterystycznym dla Cronenbega stylu. Wraz z tym filmem Cronenberg właściwie odszedł od czystego horroru i zaczął tworzyć troszkę inne kino. Zachował jednak przy tym swój charakterystyczny styl i klasę. W dwa lata później ukazał się jeden z najwyżej ocenianych przez krytyków filmów w karierze reżysera, oparty na faktach autentycznych mroczny dramat "Dead Ringers" ("Nierozłączni") (1988), z genialną, podwójną rolą Jeremy'ego Ironsa grającego bliźniaków. W 1992 sfilmował powieść kontrowersyjnego amerykańskiego pisarza Williama S. Burroughsa. Obraz "The Naked Lunch" ("Nagi Lunch") (1992) potwierdził nieprzeciętny talent reżyserski Kandyjczyka, zwłaszcza, że wiele osób twierdziło, że książki tej nie da się w żaden sposób przenieść na ekran. Oba te filmy zyskały bardzo duże uznanie w oczach krytyki i spowodowały, że Cronenberga przestano traktować wyłącznie jako twórcę horrorów. Zaczęto postrzegać go bardziej jako zdolnego reżysera, który jednak nadaje swoim filmom dziwaczną i nierzadko mało przystępną formę, przez co jego filmy budzą często skrajne opinie. Potwierdziło się to w przypadku jego najbardziej kontrowersyjnego jak dotąd filmu "Crash" ("Crash") (1996) czy późniejszejszego "eXistenZ" ("eXistenZ") (1999). Jego najnowszy film to posępny dramat psychologiczny pt. "Spider" (2002).

Mimo, że w ostatnich latach David Cronenberg sięga już po inne gatunki filmowe, nadal pozostaje on jednym z najważniejszych współczesnych reżyserów horroru, a jego twórczość jest źródłem inspiracji dla wielu reżyserów.

Większość filmów Davida Cronenberga możnaby właściwie określić jako obrazy należące do różnych gatunków, tyle że skryte pod maską obrazów i elementów charakterystycznych dla horroru (np. "The Fly" to nic innego jak dramat tyle, że przedstawiony w formie horroru). To inteligentne, głębokie i wielopoziomowe obrazy, zazwyczaj poruszające ciekawe społeczne tematy, którym nadano jednak formę właściwą kinowemu horrorowi (np. możliwość manipulacji ludzkimi zachowaniami poprzez media - "Videodrome"). Jak sam reżyser podkreśla w przeważającej mierze traktują one o śmierci i tym jak każdy z ludzi ją postrzega i jaki ma do niej stosunek ("The Brood", "The Dead Zone"). Podstawowym tematem jego filmów jest dezintegracja fizyczna lub psychiczna człowieka ("The Fly", "Videodrome", "Dead Ringers"). W jego filmach wielokrotnie spotkać można powtarzające się motywy np. mutacji, często łączonych zarówno z rozwojem jak i upadkiem cywilizacyjnym człowieka ("The Fly", "The Brood", "Rabid", "Shivers" ) oraz transformacji ("Shivers", "The Fly"). Jego filmy często odnoszą się do perwersyjnych aspektów seksualności ("Shivers", "Videodrome", "Crash"), zawierają elementy o charakterze medycznym (szpitale, doktorzy itp. - "Rabid", "The Brood", "Dead Ringers") i opierają się na tzw. biologicznym horrorze, związanym z przemianami ludzkiego ciała wywołanymi chorobami, wirusami, pasożytami ("Shivers", "Rabid" ). Reżyser nie stroni też od makabrycznych i szokujących, ale doskonale dopracowanych efektów specjalnych ("The Fly", "Videodrome", "eXistenZ").

Wybrana filmografia:

• "Shivers" "They Came From Within" / "The Parasite Murders" ( 1975 )
• "Rabid" "Wściekłość" ( 1977 )
• "The Brood" "Pomiot" ( 1979 )
• "Scanners" "Scanners" ( 1981 )
• "Videodrome" "Videodrome" ( 1983 )
• "The Dead Zone" "Strefa Śmierci" ( 1983 )
• "The Fly" "Mucha" ( 1986 )
• "Dead Ringers" "Nierozłączni" ( 1988 )
• "eXistenZ" "eXistenZ" ( 1999 )