Jose Mojica Marins

Mało znany nawet wśród fanów gatunku i nadal niedoceniany brazylijski mistrz horroru. Przeszedł do historii gatunku jako twórca przerażającej postaci grabarza zwanego Coffin Joe (Zé do Caixão). Jest jednym z najbardziej oryginalnych i utalentowanych twórców horrorów. Uważany za jednego z najczęściej cezurowanych reżyserów w Brazylii.

Jak większość późniejszych reżyserów José Mojica Marins miał kontakt z kinem już od najmłodszych lat. Kiedy był jeszcze dzieckiem Marinsowie przeprowadzili się do sąsiedztwa, aby zamieszkać w kinie zarządzanym przez jednego z kuzynów rodziny. Mały José, chcąc nie chcąc, zmuszony był do ciągłego oglądania filmów. Wtedy też zaczął się coraz bardziej interesować kinem. Czytał również dużo komiksów, które stanowić będą ważną część jego twórczości w przyszłości, stanowiąc jedno ze źródeł inspiracji do jego najważniejszych filmów. Na poważnie jego przygoda z kinem zaczęła się w dniu dziesiątych urodzin, kiedy to otrzymał od swojego ojca kamerę 8mm. Zainspirowany "Apokalipsą Św. Jana" nakręcił ponury amatorski filmik. Fundusze na niego zbierał m.in. chodząc z kapeluszem wśród widzów kina i prosząc o drobne. Mimo, że film nie przypadł do gustu m.in. lokalnemu księdzu, Marins był już pewny, że chce się zając kręceniem filmów. Przy okazji kręcenia następnego filmu "Sentenca de Deus" (1958) Marins doczekał się miana twórcy obarczonego klątwą: na planie filmu zginęły dwie aktorki, a trzecia została poważnie ranna. Był to pierwszy wypadek w dość pechowej, jak się później okazało, karierze Brazylijczyka. Mimo to Marins nie przestał tworzyć. Pewnej nocy 1963 roku młody reżyser śnił koszmar, w którym złowieszczy człowiek bez twarzy, odziany w czarny płaszcz, przepowiedział mu datę jego śmierci. Marins postanowił wykorzystać to przeżycie w swoim następnym filmie i ukazać innym złowrogą postać ze snu. Ponieważ tuż przed rozpoczęciem zdjęć jeden z aktorów zrezygnował z głównej roli, Marins zadecydował, że sam zagra złowieszczego grabarza - postać, której nadał imię Coffin Joe (Zé do Caixão). Tym samym w 1963 powstaje najważniejszy i chyba najlepszy film w jego karierze, znakomity "À Meia Noite Levarei Sua Alma" (1963). Horror ten, przywołujący na myśl senny koszmar, przepełniony dużą dawką przemocy i bluźnierstw wywołał prawdziwy wstrząs w bardzo konserwatywnej Brazylii. Publiczność odsądzała autora od czci i wiary. Mimo bardzo kontrowersyjnej zawartości filmu Marins dał się poznać jako oryginalny, pomysłowy i niecodzienny twórca. Przy właściwie zerowym budżecie, nakręcił jeden z najciekawszych horrorów w dziejach kina. Dał światu też jedną z najbardziej charakterystycznych i przerażającyh postaci gatunku. Postać, która później stała się nie tylko swoistym alter ego Marinsa, ale także brazylijską ikoną kultury. Szok, jaki wywołał swoim dziełem reżyser, ale i olbrzymie zainteresowanie zachęciły go do dalszej pracy. Kolejny film z demonicznym grabarzem w roli głównej powstał w trzy lata później i był kontynuacją wydarzeń, które można było oglądać w obrazie z 1963 roku. "Esta Noite Encarnarei no Teu Cadáver" (1967) po raz kolejny wzburzył brazylijską publikę i po raz kolejny naraził autora na negatywne opinie. Jednak także przy okazji tego filmu Marins udowodnił swój niebywały talent. Tym razem oprócz samej historii i kilku charakterystycznych motywów, które mogliśmy oglądać przy okazji pierwszego filmu, Marins przedstawił m.in. słynną już scenę, w której Coffin Joe zostaje wciągnięty do Piekła i przemierzając jego otchłanie pełne cierpiących dusz, dociera do samego Szatana. W 1968 roku powstaje, składający się z trzech epizodów, "O Estranho Mundo de Zé do Caixão" (1968). To od tego filmu Marins zaczął się kierować bardziej w stronę świata dziwacznych, surrealistycznych obrazów, które będzie można odnaleźć w jego późniejszych filmach. Film jest też jednym z najbardziej brutalnych i perwersyjnych w jego karierze. Rok później powstaje kolejny znaczący film w karierze kontrowersyjnego reżysera. Jest to "O Ritual dos Sádicos" (1969), w którym Marins znowu postanowił zaskoczyć widzów, tym razem oferując im m.in. obrazy ponarkotycznych halucynacji. Przepełniony psychodelicznymi wizjami, przedstawiający całkowite zepsucie i deprawację człowieka horror ściągnął na siebie falę krytyki ze strony władz. Wojskowy reżim nie wahał się długo i zakazał rozpowszechniania filmu na terenie całego kraju. Widzowie mogli go zobaczyć dopiero 18 lat później, po upadku dyktatury militarnej. Nie zrażony tym Marins szybko zabrał się za kręcenie kolejnego filmu, którym był jeden z najbardziej dziwacznych obrazów w karierze reżysera "Finis Hominis" (1971), opowiadającego historię kaznodziei ze zdolnościami do wskrzeszania umarłych, który pogrąża się w świat rozpusty i terroru. Wraz z kolejnymi filmami Marins utwierdzał wszystkich w swoich zdolnościach (zarówno reżyserskich, jak i aktorskich), jednocześnie konsekwentnie budując legendę Coffin Joe. Większość późniejszych filmów zawierała elementy, które reżyser już wcześniej wykorzystywał w swoich filmach, jednak za każdym razem nadawał im świeżą i zaskakującą formę. Tak było zarówno w przypadku "O Exorcismo Negro" (1974), gdzie Marins (grający sam siebie) walczy przeciwko stworzonej przez siebie postaci, jak i autoironicznego "Delírios de um Anormal" (1978), w którym nawiedzany przez postać Coffin Joe doktor stara się znaleźć jego twórcę (w tej roli ponownie Marins grający samego siebie). Przy okazji tego drugiego obrazu reżyser wykorzystał sceny ze swoich wcześniejszych filmów, m.in. te które zostały zakazane przez brazylijską cenzurę. Ostatnim filmem, w którym wcielił się w postać Coffin Joe był "A Encarnação do Demônio" (1981). Większość późniejszych filmów José Mojici Marinsa nie jest już tak dobra jak jego wcześniejsze dokonania, dlatego też, mimo olbrzymiej popularności jaką cieszy się jego postać w rodzinnym kraju, ograniczył się do występowania jako aktor. Mimo to nadal uważany jest za najlepszego brazylijskiego reżysera horrorów i postać, która miała olbrzymi wpływ na rozwój kinematografii w tym kraju.

W swojej ojczyźnie postać ubranego w czarny płaszcz grabarza, noszącego cylinder i długie, zapuszczone paznokcie (Marins potwierdził, że są prawdziwe, nie sztuczne) stanowi swoistą legendę, część brazylijskiej kultury. Do jej rozpowszechnienia przyczyniły się nie tylko same filmy, ale również audycje radiowe, programy telewizyjne, a także komiksy i piosenki. Nawet brazylijskie matki straszą swoje dzieci opowieściami, że przyjdzie po nie Coffin Joe jeśli będą niegrzeczne. Sam reżyser traktował tą postać jako alter ego, często pojawiając się publicznie przebrany za swojego anty-bohatera. Filmy José Mojici Marinsa często zawierają dziwaczne, surrealistyczne i psychodeliczne obrazy ("Awakening of the Beast", "The End of Man", "The Strange Hotel of Naked Pleasures") oraz są przepełnione złowieszczą, przypominającą sen, atmosferą ("At Midnight I'll Tke Your Soul", "This Night I Will Posses Your Corpse"). Reżyser w zgrabny sposób włączał też do czarno-białych filmów wstawki nakręcone w kolorze ("This Night I Will Posses Your Corpse", "Awakening of the Beast"). Jego filmy przepełnione są mistycyzmem, metafizyką i wieloma odniesieniami do religii ("At Midnight I'll Take Your Soul", "The End of Man", "Strange World of Coffin Joe"). W wielu obrazach nie szczędził też scen przemocy wobec kobiet - "At Midnight I'll Take Your Soul", "Awakening of the Beast") oraz domieszki perwersji ("Strange World of Coffin Joe", "Awakening of the Beast"). Jego styl filmowania czasami porównuje się do dokonań innych wielkich reżyserów m.in. Mario Bavy, a dziwaczność obrazów przywodzi na myśl filmy chociażby samego Federico Felliniego.

Wybrana filmografia:

• "À Meia Noite Levarei Sua Alma" "At Midnight I'll Take Your Soul"( 1964 )
• "Esta Noite Encarnarei no Teu Cadáver" "This Night I Will Possess Your Corpse"( 1967 )
• "Trilogia do Terrore" epizod "Pesadelo Macabro" "Trilogy of Terror"( 1968 )
• "Estranho Mundo de Zé do Caixão, O" "Strange World of Coffin Joe"( 1968 )
• "Ritual dos Sádicos, O" "Awakening of the Beast" / "Ritual of the Maniacs"( 1969 )
• "Finis Hominis" "The End of Man"( 1971 )
• "Quando os Deuses Adormecem" "When the Gods Fall Asleep"( 1972 )
• "Exorcismo Negro, O" "Black Exorcism of Coffin Joe"( 1974 )
• "Estranha Hosedaria dos Prazeres, A" "The Strange Hotel of Naked Pleasures"( 1975 )
• "Inferno Carnal" "Hellish Flesh"( 1977 )
• "Delírios de um Anormal" "Hallucination of a Deranged Mind"( 1978 )
• "Estupro" "Perversion"( 1979 )
• "Mundo Mercado do Sexo"( 1977 )
• "Praga, A"( 1980 )
• "Encarnação do Demônio, A"( 1981 )