Boris Karloff

Jeden z najlepszych i najbardziej znanych aktorów horrorów na świecie. Sukces osiągnął grając w niezliczonej ilości filmów grozy, zwłaszcza w pierwszej połowie zeszłego wieku, a wiele jego kreacji na zawsze weszło do kanonu aktorskiego horroru. Najsłynniejszy hollywoodzki aktor grający w horrorach.

W młodości kształcił się na dyplomatę na uniwersytecie w Londynie, jednak szybko porzucił studia i wyemigrował do Kanady, gdzie związał się z podróżującą grupą teatralną. Wtedy też podjął pierwsze próby aktorskie i przyjął sceniczne imię i nazwisko, które później będzie znane przez każdego fana filmów grozy - Boris Karloff. Z Kanady przeniósł się do Stanów Zjednoczonych. Pierwszą godną wzmianki rolę zagrał w "His Majesty, The American" (1919), a pierwszy duży występ na ekranie przyszedł wraz z filmem "The Deadlier Sex" (1920). Nadal jednak jako aktor był całkowicie nieznany. W latach 20-tych grywał mniejsze role w kilku średnich filmach i serialach głównie przygodowych, jednak bez większego powodzenia ("Nan Of The North", 1922 ; "Tarzan And The Golden Lion, 1927). Zdarzało mu się też występować w większych produkcjach jak np. "Two Arabian Nights" (1927). Mimo tego w świecie filmowym nadal pozostawał anonimowy. Sytuacja odmieniła się w 1931 roku i jak to w takich przypadkach często bywa, stało się to dziełem przypadku. Bela Lugosi, który w tym czasie święcił triumfy po świetnej roli w "Draculi" Jamesa Whale'a odmówił zagrania potwora w powstającej właśnie adaptacji powieści Mary Shelley i rola ta przypadła Karloffowi. "Frankenstein" ("Frankenstein") (1931) zdobył olbrzymią popularność, był dużym sukcesem finansowym, a aktor momentalnie stał się gwiazdą. Nie przeszkodziła mu w tym wyczerpująca kilku godzinnna charakteryzacja ani waga kostiumu, który musiał wdziewać każdego dnia. Od tego filmu Boris Karloff będzie z sukcesami występować w wielu wysokobudżetowych produkcjach głównie spod znaku horroru i zyska międzynarodową sławę. Po "Frankensteinie" przyjął rolę w "The Mummy" ("Mumia") (1932), gdzie zagrał jedną z najlepszych swoich ról, powracającego do życia egipskiego kapłana Imhotepa. W tym samym roku ponownie zagrał u Jamesa Whale'a. Był to zaliczany do klasyki gatunku "The Old Dark House" (1932). W następnych latach wystąpił w kilku filmach wraz ze swoim zawodowym przeciwnikiem Belą Lugosim. Pierwszy i zarazem najlepszy z nich to "The Black Cat" (1934), adaptacja opowiadania Edgara Allana Poe. W międzyczasie przyjmował role także w filmach z innych gatunków ( np. gangster w "Scarface" ). W następnym roku w "The Bride of Frankenstein" ("Narzeczona Frankensteina") (1935), sequelu, który przez wielu uważany jest jest za lepszy od oryginału, Karloff ponownie wcielił się w potwora Frankensteina. Rola ta udowodniła jego olbrzymi talent i potwierdziła status gwiazdy. W tym samym roku spotkał się po raz drugi na ekranie ze swoim konkurentem Belą Lugosim znowu w ekranizacji opowiadania Edgara Allana Poe pt. "The Raven" (1935). Pod koniec lat 30-tych kiedy stopniowo kino amerykańskie zaczęło odchodzić od horroru, Karloff zaczął występować w innych rozmiatych filmach ( "West Of Shanghai", 1937 ; "The Invisible Menace", 1938). Nie przeszkodziło mu to jednak wcielić się po raz ostatni dla Universalu w postać potwora Frankensteina w "Son of Frankenstein" (1939). Po tym filmie Karloff z ulgą uwolnił się na długi czas od grania w horrorach. W 1941 roku zaczął występować na Broadway'u (m.in. "Arsenic And Old Lace"). Jednak już wkrótce zmuszony był wrócić do grania w filmach grozy i thrillerach. Kilka z nich to duże produkcje Uniwersalu z klasycznymi potworami tej wytwórni ( np. "House of Frankenstein", 1944). Spora część z nich to też niskobudżetowe produkcje, które jednak cieszyły się sporą popularnością ( zwłaszcza te nakręcone w RKO - studiu Vala Lewtona, króla niskobudżetowego kina np. "The Body Snatcher" 1945, gdzie po raz ostatni wystąpił wraz z Belą Lugosim czy "Bedlam", 1946 ). W 1944 po raz pierwszy zagrał w kolorowym filmie, którym był dość przeciętny obraz pt. "The Climax", gdzie kolejny raz zagrał szalonego naukowca. Pod koniec lat 40-tych udało mu się zagrać w kilku większych produkcjach ( "The Secret Life Of Walter Mitty, 1947 ), jednak nie pozwoliły mu one na stałe oderwać się od wizerunku, do którego zdążył już przyzwyczaić. Stąd też lata 50-te to po raz kolejny powrót do, w większości kręconych niewielkim sumptem, horrorów. Wykorzystywał w nich zdobytą już wcześniej pozycję i uznanie: The Strange Door (1951), "The Black Castle" (1952), "Voodoo Island" (1957). W międzyczasie jednak z pewnym powodzeniem występował też na Broadway'u jako Kapitan Hak w "Piotrusiu Panie" oraz w licznych programach telewizyjnych i serialach ( np. jako narrator w "Thriller" ). Początek lat 60-tych to współpraca ze słynnym Rogerem Cormanem, która zaowocowała kilkoma świetnymi występami Karloffa m.in. w "The Terror" ("Groza") (1963), czy wraz z innymi gwiazdami horroru w komedii grozy pt. "The Raven" ("Kruk") (1963). W tym samym roku przyjął rolę u włoskiego mistrza Mario Bavy grając narratora i jedną z głównych postaci w znakomitej antologii pt. "I Tre Volti Della Paura" (1963). Wtedy też zaczęły się jego kłopoty zdrowotne. Często między ujęciami musiał korzystać z maski tlenowej, a później zmuszony był nawet korzystać z wózka inwalidzkiego. Ostatnim wielkiem filmem, w którym wystąpił był sławny "Targets" (1968) Petera Bohdanovicha, w którym Karloff zagrał w znacznej mierze samego siebie - starzejącego się aktora horrorów. Była to jedna z najważniejszych dla niego i zarazem najlepszych ról w całej jego karierze. Niestety przewlekłe problemy zdrowotne, które zaczęły nękać aktora już na początku lat 60-tych nie pozwoliły mu zagrać w kolejnych filmach. Mimo to w latach następnych pojawiło się kilka filmów nagranych jeszcze przed jego śmiercią ( cztery z nich to fatalne koprodukcje amerykańsko-meksykańskie ).

Boris Karloff zmarł w 1969 na rozedmę płuc. Na zawsze pozostał w pamięci fanów jako jeden z najznakomitszych aktorów horrorów. Wyraz temu dała chociażby seria znaczków z największymi potworami w historii kina, gdzie Karloff jako jedyny został umieszczony aż dwukrotnie: jako kapłan Imhotep z "Mumii" oraz potwór z "Frankensteina".

Wybrana filmografia:

• "Frankenstein" ( James Whale, 1931 ) "Frankenstein"
• "Behind the Mask" ( John Francis Dillon, 1932 )
• "The Mask of Fu Manchu" ( Charles Brabin, Charles Vidor, 1933 )
• "The Mummy" ( Karl Freund, 1932 ) "Mumia"
• "The Ghoul" ( T. Hayes Hunter, 1934 )
• "The Black Cat" ( Edgar G. Ulmer, 1934 )
• "Bride of Frankenstein" ( James Whale, 1935 ) "Narzeczona Frankensteina"
• "The Raven" ( Lew Landers, 1935 )
• "The Black Room" ( Roy William Neill, 1935 )
• "The Invisible Ray" ( Lambert Hillyer, 1936 )
• "The Walking Dead" ( Michael Curtiz, 1936 )
• "The Man Who Changed His Mind" ( Robert Stevenson, 1936 )
• "Son of Frankenstein" ( Rowland V. Lee, 1939 )
• "The Man They Could Not Hang" ( Nick Grinde, 1939 )
• "Tower of London" ( Rowland V. Lee, 1939 )
• "Black Friday" ( Arthur Lubin, 1940 )
• "Before I Hang" ( Nick Grinde, 1940 )
• "The Ape" ( William Nigh, 1940 )
• "You'll Find Out" ( David Butler, 1940 )
• "The Devil Commands" ( Edward Dmytryk, 1941 )
• "The Boogie Man Will Get You" ( Lew Landers, 1942 )
• "The Climax" ( George Waggner, 1944 )
• "House of Frankenstein" ( Erle C. Kenton, 1944 )
• "The Body Snatcher" ( Robert Wise, 1945 )
• "Isle of the Dead" ( Mark Robson, 1945 )
• "Bedlam" ( Mark Robson, 1946 )
• "The Strange Door" ( Joseph Pevney, 1951 )
• "The Black Castle" ( Nathan Juran, 1952 )
• "Mostro Dell'isola" [ "Monster of the Isle" ] ( Roberto Bianchi Montero, 1953 )
• "Voodoo Island" ( Reginald Le Borg, 1957 )
• "Frankenstein - 1970" ( Howard W. Koch, 1958 )
• "Grip of the Strangler" ( Erle C. Kenton, 1958 )
• "Corridors of Blood" ( Robert Day, 1962 )
• "The Raven" ( Roger Corman, 1963 ) "Kruk"
• "The Terror" ( Roger Corman, 1963 ) "Groza"
• "I Tre Volti Della Paura" [ "Black Sabbath" ] ( Mario Bava, 1963 )
• "Die, Monster, Die" ( Daniel Haller, 1965 )
• "The Sorcerers" ( Michael Reeves, 1967 )
• "Targets" ( Peter Bogdanovich, 1968 )
• "La Muerte Viviente" [ "Isle of the Snake People" ] ( Juan Ibánez, Jack Hill, 1968 )
• "La Invasion Siniestra" [ "Alien Invasion" ] ( Juan Ibánez, Jack Hill, 1968 )
• "Serenata Macabra" [ "House of Evil" ] ( Juan Ibánez, Jack Hill, 1968 )
• "La Cámara del Terror" [ "The Fear Chamber" ] ( Juan Ibánez, Jack Hill, 1968 )
• "Curse of the Crimson Altar" ( Vernon Sewell, 1968 )
• "El Coleccionista de Cadáveres" [ "Cauldron of Blood" ] ( Santos Alcocer, 1970 )