Dario Argento

Włoski reżyser, scenarzysta i producent. Uważany za najlepszego współcześnie żyjącego reżysera horrorów. Jednocześnie już teraz zaliczany jest do grona najwybitniejszych twórców jacy kiedykolwiek zajmowali się tym gatunkiem filmowym i którzy na zawsze odmienili jego wizerunek. Wybitny reprezentant włoskiego nurtu thrillerów zwanego giallo.

Urodził się jako pierwsze dziecko słynnego włoskiego producenta filmowego Salvatore Argento i brazylijskiej modelki Eldy Luxardo. Ze względu na zawód ojca, chcąc nie chcąc, już od małego związany był ze środowiskiem filmowym. Okres dzieciństwa był dla Argento bardzo ważny i w dużej mierze zadecydował o późniejszym wyborze gatunku filmowego. Zaważył o tym fakt, że jego ciocia oraz (w mniejszym stopniu) inni członkowie rodziny opowiadali mu do snu przerażające historie z których czerpał pomysły i inspiracje do swoich późniejszych filmów. Zafascynowały go również bajki braci Grimm, Hansa Christiana Andersena, a w późniejszym wieku także twórczość Edgara Allana Poe. Od młodego oglądał też horrory. Wielki wpływ miały na niego takie filmy jak "Wampir" Carla Theodora Dreyera czy "House Of Wax" André De Totha. Gdy był nastolatkiem uczęszczał do szkoły katolickiej. Tam zaczął pisywać do różnych magazynów filmowych pierwsze recenzje i artykuły, co zaowocowało tym, że zamiast iść na studia, postanowił podjąć pracę jako dziennikarz w gazecie "Paese Sera". W tym samym czasie podjął się napisania kilku scenariuszy filmowych ( m.in. "Cemetary Without Crosses" ), a także współreżyserował kilka z nich ( "Oggi A Me...Domani A Te!", 1968 ). Pisanie scenariuszy okazało się kluczowym krokiem w jego karierze. W 1968 roku napisał scenariusz do "C'Era Una Volta Il West" ( "Dawno Temu Na Dzikim Zachodzie" ). Film zrealizowany przez Sergio Leone, stał się olbrzymim sukcesem i obecnie uważany jest za jeden z najlepszych westernów w dziejach kina. Po tym sukcesie Argento otrzymał szansę wyreżyserowania własnego filmu, z której oczywiście skorzystał. W 1970 roku na postawie własnego scenariusza Argento zrealizował "L'Uccello Dalle Piume Di Cristallo" - luźną adaptację powieści Fredericka Brown'a pt. "The Screaming Mimi" stworzoną na potrzeby firmy ojca. Film stał się międzynarodowym hitem i dał włoskiemu reżyserowi możliwość nakręcenia kolejnych produkcji. Były to, podobnie jak jego samodzielny debiut, specyficzne thrillery zaliczane do nurtu zwanego giallo: "Il Gatto A Nove Code" (1971) i "4 Mosche Di Velluto Grigio" ("Cztery Muchy na Szarym Aksamicie") (1971). Oba zostały bardzo dobrze przyjęte przez krytykę i publiczność i po wielu latach nadal cieszą się uznaniem fanów. Jednak geniusz Argento miał się objawić dopiero kilka lat później, bo dopiero w 1975 roku. Wtedy to, po tym jak nakręcił kilka filmów telewizyjnych ( m.in. dramat "Le Cinque Girnate" ) powstał słynny obraz "Profondo Rosso" (1975). Film uważany jest za arcydzieło nurtu giallo i wśród fanów cieszy się niezwykłą popularnością. Do tej pory uważa się go za jeden z najlepszych thrillerów/horrorów jakie kiedykolwiek zostały nakręcone we Włoszech i nadal stanowi niewątpliwe źródło inspiracji dla wielu twórców. Jest on także ulubionym filmem samego reżysera. Po sukcesie jaki odniósł ten obraz Argento chciał odetchnąć trochę od giallo i zdecydował się na nakręcenie filmu, który by opowiadał całkowicie fantastyczną historię. Opierając się na historiach zasłyszanych w dzieciństwie oraz wykorzystując materiały zebrane w trakcie podróży po Europie, napisał wraz ze swoją towarzyszką życia Darią Nicolodi scenariusz do kolejnego wielkiego filmu "Suspirii" ("Odgłosy") (1977), jednego z najlepszych horrorów w dziejach kina włoskiego. Obraz ten był pierwszą częścią tzw. "Trylogii Trzech Matek", która jednak nigdy nie została ukończona. Fani nadal czekają na ostatnią odsłonę tej historii, ale szansa że kiedykolwiek powstanie jest dość mało prawdopodobna, ponieważ autorka całego pomysłu ( wspomniana już wyżej Daria Nicolodi ) niestety rozeszła się z Argento pod koniec lat 80-tych. W 1978 Arento po raz pierwszy podjął współpracę z Georgem A. Romero i pomagał przy realizacji klasycznej pozycji horroru "Dawn Of The Living Dead". Po sukcesie "Suspirii" włoski reżyser zrealizował drugą część trylogii - "Inferno" (1981), wysmakowany wizualnie obraz, który w opinii wielu przebija nawet film z 1977 roku. W tym samym czasie Argento stał się obiektem prześladowań ze strony psychicznie chorego fana "Suspirii", który dręczył go telefonami i podsyłał liściki z pogróżkami, że go zabije. Sprawcy nigdy nie znaleziono, a zainspirowany tymi wydarzeniami reżyser napisał scenariusz do swojego kolejnego filmu, w którym znowu powrócił do giallo. W 1982 roku powstał film "Tenebrae", przez wielu uważany za jego najwybitniejsze osiągnięcie filmowe. W trzy lata później światło dzienne ujrzał kolejny horror - "Phenomena" (1985), w którym jedną z głównych ról zagrał słynny Dr Loomis z "Halloween" Donald Pleasence. Wielu osobom film ten jednak nie przypadł do gustu, co spowodowało że Argento skupił się na napisaniu scenariuszy i produkcji dwóch filmów Lamberto Bavy, syna słynnego Mario. Były to obie części "Demonów", które jednak okazały się bardzo rozczarowujące i spotkały się z wieloma negatywnymi opiniami. Pod koniec lat 80-tych Argento nakręcił obraz zatytułowany "Opera" (1987) - film, który okazał się prawdziwym horrorem, ale w życiu włoskiego reżysera. Podczas zdjęć bowiem zmarł jego ojciec, odeszła od niego długoletnia towarzyszka życia Daria Nicolodi, a praca nad filmem była wielokrotnie wstrzymywana ze względu na olbrzymie problemy techniczne. Nie odbiło się to jednak na efekcie końcowym, a wręcz przeciwnie - po raz kolejny powstał bardzo dobry film, który co prawda nie szczyci się już taką popularnością i uwielbieniem co wcześniejsze pozycje Włocha, ale nadal jest on uważany za przykład dobrze zrealizowanego horroru. Film jednak nie odniósł sukcesu komercyjnego i Argento ponownie skupił się na pisaniu scenariuszy, tym razem z myślą o filmach swojego ucznia Michele Soavi. Dario zajął się także produkcją tych dwóch obrazów. Były to "La Chiesa" (1988) oraz "La Setta" (1990). W tym samym roku włoski reżyser zdecydował się wyjechać do Stanów Zjednoczonych. Tam postanowił połączyć siły z innym wielkim twórcą horrorów Georgem A. Romero, czego efektem był film "Due Occhi Diabolici" ("Oczy Szatana"), będący ekranizacją opowiadań Edgara Allana Poe. Argento wyreżyserował historię pt. "The Black Cat" i mimo nawet chłodnego przyjęcia filmu, w zgodnym mniemaniu fanów włoski reżyser wypadł znacznie lepiej niż twórca słynnej "Nocy Żywych Trupów". Niestety po tym filmie nastąpił gorszy okres twórczości Argento trwający właściwie przez całe lata 90-te. Po epizodycznych rolach w kilku filmach ( m.in. w "Niewinnej Krwi"/"Krwawej Marii" Johna Landisa ), postanowił nakręcić swój pierwszy film w Stanach, mianowicie "Traumę" ("Zemsta po Latach 2: Uraz") (1993), w której po raz pierwszy wystąpiła jego najmłodsza córka ( ze związku z Darią Nicolodi ), Asia. Było to pierwsze poważne potknięcie reżysera. Obraz bowiem został współfinansowany przez amerykańskich producentów, co w znacznym stopniu wpłynęło na kształt scenariusza, a w efekcie końcowym na cały film. Nie pomogły nawet efekty specjalne przygotowane przez mistrza w swoim fachu - Toma Savini'ego. "Trauma" (1993) nie zdobyła popularności, fani zarzucali reżyserowi zbytnią uległość wobec amerykańskich stereotypów filmowych i przez to poddanie go swoistej "amerykanizacji", co spowodowało że film stracił charakterystyczny urok jaki posiadały jego poprzednie dzieła. Zniechęcony Argento postanowił wrócić do ojczyzny i zaczął pracę nad nasępnym filmem. W 1996 roku powstał "Il Sindrome De Stendhal", który jednak nie pozwolił w pełni przywrócić zaufania nadszarpniętego przy okazji "Traumy" - Argento nie potrafił już powrócić do poziomu jaki reprezentował w latach 70-tych i 80-tych. Nie pomogły nawet efekty komputerowe, które po raz pierwszy zdecydował się wykorzystać w swoim filmie. Raczej chłodne przyjęcie tego filmu zmusiło włoskiego reżysera do poszukiwania czegoś nowego. W ten sposób doszło do powstania filmu, który prędzej czy później musiał być przez niego zrealizowany. Mowa oczywiście o "Il Fantasma Dell'Opera" ("Upiór w Operze") (1998), kolejnej wersji słynnej powieści Gastona Leroux o upiorze w operze. Argento w wielu wywiadach podkreślał, że filmowa wersja tej historii nakręcona w 1943 roku przez Arthura Lubin była pierwszym filmem, który wywołał na Dario autentyczne uczucie grozy. Stąd też ekranizacja "Upiora z Opery" wydawała się nieunikniona. Niestety film okazał się być kompletną porażką i jest uznawany za najgorsze dzieło w filmografii reżysera. Na głowę Argento spadła fala krytyki, a niektórzy wróżyli mu już nawet koniec kariery filmowej. Jednak ci nieliczni, którzy tak myśleli, bardzo się pomylili - Dario Argento powrócił w wielkim stylu trzy lata później, po raz kolejny oferując film z nurtu giallo - "Non Ho Sonno" (2001). Wielu zarzucało mu, że właśnie tym filmem udowodnił, że się wypalił, ale większość fanów była usatysfakcjonowana powrotem mistrza. Bo choć film nie przynosi jakiejś znaczącej odmiany, Argento potwierdził, że nadal jest doskonałym filmowcem.

Najwidoczniejszą cechą filmów Argento jest przywiązanie reżysera do strony wizualnej oraz położenie nacisku na stworzenie odpowiedniej atmosfery. Najważniejsza jest praca kamery i używanie jej do wytworzenia odpowiedniego klimatu, ciekawych ujęć, zaskakujących efektów, intrygujących obrazów oraz nietypowych, eksperymentalnych rozwiązań wizualnych. Często zarzuca mu że jego scenariusze są niespójne, mają poważne braki i nielogiczności. Mimo to Argento posiada niewątpliwy talent do tworzenia interesujących, wciągających historii, które na dodatek są genialnie realizowane: Włoch potrafi umiejętnie łączyć świetnie budowany klimat grozy i tajemniczości z bardzo brutalnymi scenami mordów. Większość filmów posiada nagłe zwroty akcji oraz znakomicie obmyślone, zaskakujące końcówki. Bardzo często można spotkać w jego twórczości takie same motywy jak np. sceny pokazujące długie korytarze ( "Cat O'Nine Tails", "Suspiria", "Phenomena" ), w wielu filmach działania mordercy mają swoje źródło w traumatycznych przeżyciach z dzieciństwa ( choć dzieciństwo reżysera było całkiem normalne ) - "Trauma", "Deep Red", "Sleepless", bohaterami często są także artyści cierpiący na niemoc twórczą - "The Bird with the Crystal Plumage", "Tenebrae", "Deep Red". Wielokrotnie można odnaleźć w jego twórczości identyczne momenty ( np. padający deszcz towarzyszący scenom morderstw itp. ), wiele pomysłów jest ponownie wykorzystywanych, choć za każdym razem w odmienny sposób ( zbliżenia na jakąś rzecz i "wodzenie" po niej - początek "Deep Red" czy "Traumy", dziecięca książeczka w "Sleepless" ). Jest jednym z pierwszych reżyserów, którzy wprowadzili do kina tzw. subiektywną kamerę ( wydarzenia widziane oczami człowieka ). W przypadku horroru i thrillera Argento doprowadził operowanie nią do perfekcji, stając się wzorcem dla innych twórców gatunku aż o dzień dzisiejszy. Reżyser za bardzo ważny element dobrego filmu uważa też należytą oprawę muzyczną, stąd jego obrazy często wypełnia interesująca, odpowiednio dopasowana muzyka ( "Suspiria", "Phenomena", "The Stendhal Syndrome" ). W wielu jego filmach można także odnaleźć elementy charakterystyczne dla twórczości Ingmara Bergmana, którego zresztą Argento uważa za swojego ulubionego reżysera. Brutalność i przemoc, która jest nieodzownym elementem jego twórczości spowodowały, że jest jednym z najczęściej cenzurowanych reżyserów świata.

Wybrana filmografia:

• "L'Uccello Dalle Piume Di Cristallo" "The Bird With The Crystal Plumage"( 1970 )
• "Il Gatto A Nove Code" "Cat O'Nine Tails"( 1971 )
• "4 Mosche Di Velluto Grigio" "Four Flies On Grey Velvet"( 1971 )
• "Profondo Rosso" "Deep Red" "Głęboka czerwień"( 1975 )
• "Suspiria" "Odgłosy"( 1977 )
• "Inferno"( 1980 )
• "Tenebrae" "Tenebre"( 1982 )
• "Phenomena" "Creepers"( 1985 )
• "Opera" "Terror At The Opera"( 1987 )
• "Due Occhi Diabolici" "Two Evil Eyes" "Oczy Szatana" (epizod "The Black Cat")( 1990 )
• "Trauma" "Zemsta po Latach 2: Uraz"( 1993 )
• "La Sindrome Di Stendhal" "The Stendhal Syndrome"( 1996 )
• "Il Fantasma Dell'Opera" "The Phantom Of The Opera" "Upiór w Operze"( 1998 )
• "Non Ho Sonno" "Sleepless"( 2001 )
• "Il Cartaio" "The Card Dealer"( 2004 )